W tych dziełach odłożonych, jest opisana cała krajowa starożytność ze wszystkiemi jej właściwemi przymiotami. Jest tam opis ludzi i ziemi; są tam zawarte dzieje bajeczne i prawdziwe narodu; jest tam prawodawstwo pomięszane z wielkiemi błędami równie jak z wielkiemi pomysłami. Jest tam skreślona historya kościoła naszego, tudzież pobożność i gorliwość Przodków o Religią. Nie są tam pominione zwyczaje i obyczaje, język, słowem to wszystko, co krajowy i istotny stanowiło byt. Czytaj pan pilnie te dzieła wzorowo, a rozpoznasz Przeszłość, dowiesz się jaką była, co miała w swojej istocie fundamentalnego a co przechodniego. Dzieła Przodków są zwykle dla potomstwa nauką oraz i przestrogą; weź pan te dzieła, szukaj nauki, szukaj i przestrogi. — Tadeusz pobrał je do celi, żarliwie przysadził się do nich. Spozierając na te spichlerze rozumu dawnego, marzył, iż ma przed sobą najczystsze źródło kultury krajowej. Na stole i krzesłach spiesznie je rozłożył; bo byłby rad we wszystkich naraz pławić umysł, naraz treść ich posiąść. Tytuły i nazwiska autorów nader mu wielką sprawiały przyjemność; albowiem w każdym niemal wierszu stało słowo wyrażające Przeszłość, albo rzeczy onej dotyczące.