monopol do nauk na czasy późniejsze. Do Biblji największy zaostrzył interes; tej kilka -wydań wziął do ręki, bawił się rycinami lub malowidłami brzegi zdobiącemi.
Ks. Onufry spostrzegłszy, iż na literaturze mało zaprawiony, do dzieł treści religijnej i teologicznej skłonności niewielkiej, te słowa wymówił:
— Szkoda że te szacowne dzieła u wielu poszły w zapomnienie. Prócz księży światlejszych, nikt po one nie sięgnie; chociaż się w nich zamyka światło, gaszące swym blaskiem wszelką nowszą mądrość. Biblia starego zakonu gotuje ludzkość do przyjęcia Zbawcy; ogłasza wielkość i wszechmocność jednego Boga; wytyka ludziom stan nieszczęść, sprowadzony na świat przez ich winy własne. Nowy Testament naukę Odkupienia i Zbawienia mieści; podaje środki uwolnienia się od grzechowych nieszczęść. Te księgi wzięte razem są kodeksem istnym, albo ustawą boską wytykającą na oczy, czem się stał człowiek, a czem być powinien. Ojcowie kościoła rozbierają i tłumaczą tę boską ustawę; bronią jej prawdziwości przeciw niedowiarkom. Za Ojcami kościoła idą Komentatorowie oraz Exegeci, którzy tę ustawę objaśniając, zastósowują onę do użycia szkolnego tudzież pra-