wdy? Nie jestże wtenczas i najsumienniej-szyin panem swej woli, sternikiem swych czynów?
— Od prawdy danej przyszliśmy do zdrowej praktyki — ks. Proboszcz odpowie — ta teorya jest dla nas rolników najlepsza, bo ta chleb do posiłku zawsze nam gotuje. —
To powiedziawszy, z nauczycielem do inszych poszedł powinności. Pan Podstarości śród gumien chodząc z Tadeuszem, zachwycony poprzednią materyą te zdania był przydał:
— Mówiliśmy o prawdzie danej; wszakże Racyonaliści, co jej bezpośrednio wyszukiwać pragną, łudzą się, gdyż i oni w brew swym przedsięwzięciom, jak rozprawiają np. o Bogu, świecie i człowieku, co rozumują o stosunku jednego przedmiotu do drugiego, mówią także by o prawdach danych. Żaden z nich dotąd nie odkrył czasu ani też epoki, w której byt powstał jakowej istoty; lecz i z nich każdy wziął te przedmioty pod cęgi rozumu, i w miarę swej dowolności rozwodzi się nad onych naturą. Z naszych filozofów nie jeden poszedł w te ślady dla nas obce i dla nas szkodliwe; i choć mu ten kierunek dusi ducha gdyby zmora jaka, on choć się z bólu kurczy, idzie za złudzeniem.