bliwie przypomniała mu oną rozmowę o lubej Przeszłości, o pracowaniu na gruncie rodowym, o wewnętrznych siłach!....
— Zkądże mnie nieukowi — ozwał się do siebie — dzieje się zadawać ojczyste, Przodków
wysławiać zasługi i cnoty, prawić o ich czynach, żywocie, płodach naukowych, przy tej lichej znajomości owychże przedmiotów? Toć mi znajomsze piśmiennictwo obce, nad niem niekiedy godziny trawiłem, do ksiąg Pradziadów rzadko tam zajrzałem, i zkądże o Przeszłości słów tyle posiadam? Zkądże ten zapał za żywotem Ojców, zkąd ten ogień za nim, ta chęć poświęcenia? To natchnienie jakieś! Ach! dziś wierzę w natchnienie, wierzę w magnetyzm, sonambulizm, w extazę, zgolą we wszystkie duchowe namowy, dziś wierzę! Przez nie to mój język takiej nabrał mocy, żem żywot Ojców określi! z taką znajomością, jak gdybym co dopiero powrócił z Przeszłości, w niej żył, na nią wytężał me siły! Dziwny stan duszy! Wypadek z Amalią, miłość do Przodków, jest to widać prognostyk mej blizkiej Przyszłości, kierunek na dni następne, z rozporządzenia niebios wytknięty mi może!...