Krzesła

cznej, szukać bezwzględnej prawdy, w niej upatrując jedyne i ostateczne zbawienie; inni bacząc na ułomność natury ludzkiej, na wiarę człowieka w fatalistyczne przeznaczenie, radzili dobijać się spokoju. Lecz któż może mieć kiedy pewność, że do prawdy dotarł; któż wskaże drogi, po których iść trzeba, ażeby osiągnąć spokój; i czy drogi te właściwie nie będą takiemi, że zetrą z człowieka znamię nieśmiertelne, że dając mu ostatecznie spokój, nie zrobią tego spokoju bezmyślnym, apatycznym, bydlęcym prawie?
Bądź co bądź, epoki przejściowe, epoki przesileń bywają krwawe dla gromad ludzkich, dążących naprzód ku doskonalszej przyszłości, i dla tego tak często daje się słyszeć przeciągły jęk boleści, lub straszliwy okrzyk zwątpienia...
Rozmaite narodowości rozmaicie, bo na tle własnych tradycyj, narodowej przeszłości i własnego społecznego, politycznego jako też i moralnego ukształtowania — wyrażały tę walkę, ten mozolny pochód naprzód.. Byron, jakkolwiek ją skosmopolityzował, wyszedł przecież pierwotnie ze stanowiska czysto angielskiego, powstając na urządzenia społeczne i prawne swego kraju; — inni pochwyciwszy jego ideę, odziedziczywszy w spuściźnie jego dążenia niespokojne i tak zwany" Weltschmerz", szerzyli go dalej na swojim gruncie, lokalizując tylko przyczynami właściwemi swej narodowości Inaczej też być nie mogło. Upadek n. p. Napoleona inaczej oddziałał w ojczyźnie Byrona, inaczej w państwie, którego on był cesarzem. Francya ocucona w roku 1789, a raczej pobudzona do życia nowego, zbudowanego na najzupełniej nowych zasadach i podstawach, ujrzała się nagle przodowniczką w polityce; po chwilowym swym zaś upadku