wnem uniesieniem:., Cóż się zostało ze starego świata? Dwa tylko narody: Francya i Niemcy.. Niemcy czują, Francya myśli. Uczucie zaś i myśl, to cały cywilizowany człowiek. "
Po wojnie francuskiej zmienił poeta cokolwiek opinią co do Niemców, szczególniej co do ich uczucia; ale tak zawsze bywa, gdy poecie zachciewa się być mężem stanu lub politykiem. Göthe wiedział o tem dobrze i dla tego, gdy pod Waterloo rozgrywały się losy Europy, on zajmował się literaturą Chin, czego wreszcie bezwzględnie nie pochwalamy.
Niezawodnym więc już dziś jest faktem, że Wiktor Hugo stworzył szkolę, która nietylko we Francyi, ale i u nas do dziś dnia istnieje, a że oryginalność głównie zawisła na formie, na stylu łatwym do naśladowania, przeto naśladowano go też i naśladują w sposób doprowadzony do śmiesznej przesady
Obok tego naczelnika romantyzmu i całej kohorty jego systemu rysuje się oryginalnie prócz Bérangera jeden z wielkich poetów francuskich, Alfred de Musset. Romantyk jak i inni, zrazu wydający się naśladowniczym (Contes d'Espagne et d'Italie) — otrząsnął się wnet samodzielnie, wzbiwszy się do wysokiej oryginalności i do liryzmu, stawiającego go w pierwszym rzędzie swej epoki. Wynawiano mu delikatnie w mowie przyjmującej go w poczet akademików", że się nawrócił z początkowych błędów". Wyrzucano mu mianowicie utwór p. t Confessions d'un enfant du siècle w tych mniej więcej słowach: "Dziecię wieku było owocem pańskiej czci dla Byrona... ale mogąc już naśladować najlepsze Byrona poematy, w których wyobraźnia szczera panuje nad jego humorem, wolałeś obrać Don Juana, na którym