Preparat do szamba

wiająca słowem miłości do rozsądku, byłaby więcej sprawiła niż patrole policyjne, obozy na ulicach i zdzieranie żałoby.
Postępowanie władz wojskowych wykraczało zapewno nieraz po za miarę nakreśloną, przez Wielopolskiego; sam jednak do tego wiele się przyczynił, iż się one we wszystko mięszały. Trudno jest przypuścić, ażeby człowiek tak światły jak margrabia nie znał dobrze Moskali i nie wiedział o tem, że dopuszczenie gubernatorów, jenerałów i oficerów do czynności poskramiania Polaków, zamienić się musi na rozmyślne drażnienie i jątrzenie narodu, którego skutki mogły tylko utwierdzić samowolę i bezprawie, jakie zamierzył usunąć z systemu rządowego. Wiedział on o tem a jednak uznawał represję, która bez użycia policji i wojska obyć się nie mogła, za środek jedynie prowadzący do celu. Że tak było rzeczywiście, przekonywa ta okoliczność, iż unikał pomocy, jaką mu nastręczało stronnictwo legalne i odpychał podawane mu przez nie środki uspokojenia.
Zadufany sam w sobie i w własny swój rozum, odrzucił wszystkie sposoby porozumienia z narodem, wsparł się na prawie obowiązującem, i za wiele zawierzył skuteczności dróg prawnych. Że zaś drogi te prawne zostały narzucone przez rząd moskiewski i wyobrażały spotęgowany policyjny ucisk, więc i one popychały go i skłaniały ku środkom represyjnym.
W dalszym ciągu swojego działania postanowił usunąć mięszanie się wojskowych w sprawy rządu, które było źródłem ciągłych nadużyć. Lecz że ucisk przez obcych wojskowych wywierany, chciał zastąpić uciskiem dokonywanym przez swoich i administrację oraz sądy zamienić na narzędzia policyjnego prześladowania, rzecz się