Lipoliza

burgu, ale też unikałby wszystkiego, coby uczucia i przekonania narodu obrażać mogło.
Usiłując wytworzyć sobie zaufanie tak cara jak osób, które go otaczały, margrabia przedewszystkiem starać się był powinien szukać dla siebie oparcia w narodzie, jeżeli nie na całym ogóle, to przynajmniej na jednem z jego stronnictw. Wsparty współdziałaniem narodu, margrabia powinien był dalej rolę swoją, pacyfikatora zrozumieć w ten sposób, jak ją zrozumiała Delegacja miejska i Andrzej Zamojski, po których wziął w swoje ręce ster narodowej nawy. Kola ta nakazywała mu nie niszczyć, lecz miarkować i regulować ruch w ten sposób, ażeby z niego w razie potrzeby czynić presję na rząd moskiewski, któraby rozszerzała zakres poczynionych ustępstw i wykazywała ustawiczną potrzebę jego osoby w rządzie. Tym sposobem byłby margrabia zabezpieczył się od intryg działających w Petersburgu, utrwaliłby swoje rządy i otworzyłby sobie możność wykonania reform przy pomocy samegoż narodu, stopniowo i zwolna doprowadzanego do zupełnego spokoju.
Wielopolski atoli napojony doktrynami historyków wspomnianej już szkoły, mniemał, iż naród polski nie przestał być anarchicznym, że jako taki nie posiada zdolności politycznych, któreby czyniły jego współdziałanie pożądanem, postanowił więc niedbać o to współdziałanie i rządzić tą siłą, jaką, mu nadawała własna energja i zaufanie cara, pozyskane zajęciem wręcz nieprzyjaznego narodowi stanowiska. Przechylenie się to na jedną stronę, zidentyfikowało go w oczach polskich z rządem moskiewskim; usiłowanie zaś które jako cel główny położył, wzmocnienia rządu, przedstawiało się jako usiłowanie zdrożne wzmocnienia tej właśnie władzy, na której słabości głównie Polakom zależało, bo w jej tylko