Teriva

byłyby nagannemi, gdyby Wielopolski umiał był zrobić różnicę pomiędzy rządem polskim a rządem moskiewskim.
Pomyłka polegała na tem, iż margrabia widząc się powołanym na członka rządu moskiewskiego w Polsce, wyobraził sobie, iż rząd ten przez udział jego osoby stał się polskim. W rzeczy zaś samej udział jego w rządzie był zaledwo tolerowanym przez cara, był uważanym przez wszystkich Moskali jako złe konieczne, które należało dopuścić jedynie ze względu na groźne fale narodowego ruchu i w celu poskromienia tego ruchu. Na czynności margrabiego patrzano czujnem i podejrzliwem okiem i wyglądano chwili usunięcia jego za lada pozorem. Wobec tej nieufności z góry, położenie jego stało się rzeczywiście trudnem, musiał bowiem unikać wszystkiego, coby go w Petersburgu przedstawić mogło jako rzeczywistego patrjotę, oddanego szczerze a nie obłudnie dobru swojego kraju. Z drugiej zaś strony stał naród silnie przywiązany do swoich praw i do swojej narodowości, z jasno wytkniętym celem swojego ruchu, patrzący również czujnem i podejrzliwem okiem na czynności margrabiego, gotów wyprzeć się go i odebrać mu swoje zaufanie przy pierwszym postępku, któryby zrodził w nim przekonanie, iż margrabia więcej dba o interesa rządu moskiewskiego, niż o interesa swojego narodu.
Położenie było tego rodzaju, iż na którąbykolwiek stronę margrabia się przechylił, utraciłby podstawę a z nią i możność działania. Prawdziwy mąż stanu, postawiony w tak trudnych warunkach, byłby wybrał drogę pośrednią, jedynie rozumną, okolicznościami samemi wskazaną i byłby postępowaniem swojem starał się o ufność jednej i drugiej strony, tj. nie czyniłby nic takiego, coby obudziło podejrzenia w Peters-