Wyroby pasmanteryjne

Rząd moskiewski przez związki tajemne doprowadzonym został do tego, iż wola jego przeniknąć nie zdołała tam, gdzie najskuteczniej szerzyć mogła zabijające naród spustoszenie. Machina jego państwowa gniotła i cisnęła z zewnątrz, lecz nie sięgła w głębie aż do fundamentów, tajemne bowiem działanie zneutralizować umiało jej moc szkodliwą i potęgę niebezpieczną.
Jest to fakt zaiste jedyny w dziejach, przedstawiający słabość najwyuzdańszego autokratyzmu wobec narodu ujarzmionego, lecz gorliwie przywiązanego do swoich praw i zdolnego do najwyższych poswięceń dla ocalenia dóbr moralnych, jakie Bóg i historja dały mu w jego narodowości.
W epoce już krymskiej wojny system rządu moskiewskiego we wszystkich prowincjach polskich, nad któremi car włada, był gruntownie podkopanym. Muchanów rządził w Warszawie jak prawdziwy satrapa, psuł, burzył, jątrzył, kłócił społeczeństwo, lecz i on okazał się niezdolnym do skutecznej eksterminacji. Niezdolność ta nie była osobistą, lecz leżała ona w samym systemie eksterminacyjnym. Smutnem bowiem i negującem wszystkie prawa ludzkości byłoby to zjawiskiem, gdyby znalazł się rząd zdolny wymyślić system skutecznego zabijania narodów. Opatrzność sprawiła, iż system taki jest niemożliwym, a Polska, na której ciele od wieków eksperementują najróżnorodniejsze, najbardziej złośliwe i namiętne pomysły zatracenia, zneutralizowała je wszystkie i chociaż okryta licznemi ranami, przebyła szczęśliwie wszystkie próby tych eksperymentów.
Poczucie tej wielkiej siły zachowawczej po doświadczeniach Mikołajowskich czasów było sil-