Od tego czasu aż do roku 1846 zajęty był wyłącznie sprawami majątkowemi. W pamiętnym zaś r. 1846 zgroza, jak powiada Roger Raczyński, uczyniła go mężem stanu. Zarzucając rządowi austrjackiemu, „że przyjął od demokracji to, co w niej jest najpodlejszem, nieustanne jątrzenie żądz i zawiści", napisał znany nam już z konkluzji list do Metternicha. W początkach tego listu powiada on: „Sam sobie kłamie monarchizm, gdy zachowania swego jedynie w rozwiązaniu historycznych stosunków i społecznych węzłów szuka. Chcecie na szerszej podstawie ustalić zasady potęgi waszej, a obchodzicie krwawemi cudzołoztwy, te nowe tajemnice prawowitości waszej. Teraz obyczaj jest zniszczonym, naród rozwiązany w proste żywioły, nowe więc formy, nowa idea i namiętności nowe, z tych rozbitych porodzą się żywiołów. Czyż Opatrzność nie wzbudzi męża silnego ku opanowaniu tylu obelg, tylu nieszczęść i tylu przekleństw, któryby te wieczyste furje sprzągł do swego wozu, i połączył ku zemście zbezczeszczone i rozerwane członki słowiańskich pokoleń? Organa opinii w całych Niemczech urągają wszystkim wspomnieniom i wspólnej części naszej, a mają nas za płód zbyt surowy i podły, aby się mógł do własnego uorganizować życia, a który Opatrzność na to skazała jedynie, aby służył ku rozwinięciu rzekomej Niemców wielkości."
Nie przeczymy, iż słowa te, pełno grozy, mają swoją wielkość, lecz wrażenie grozy i poczucie klęski bywa po wszystkie czasy ojcem złej i pikczemnej polityki. Tak stało się i w tym razie. W końcu tego obrazu, który podyktowało szlachetne oburzenie i wrażenie klęski podobnej, jaką już raz Polska widziała w samych początkach swoich nieszczęść, w rzezi Hu-