Szkolenia otwarte

nieszczęsną wadę niezgody, która zatruwając stosunki publiczne i prywatne, przyczyniła się w znacznej części do następstw najsmutniejszego rodzaju. Pomijamy tu klęski ogólne, a idąc za przewodem naszego poety, który w owym czasie, gdy tworzył jeszcze dla sceny, zapewne podobnemi się powodował względami, wspomnimy raczej o ciosach, jakie namiętna niezgodność wymierzała rodzinie, sąsiedztwu, obywatelstwu. Głęboki i bystry postrzegacz, nie mógł Fredro nie poznać całego ogromu, jakim namiętność ta ciążyła nad wszystkiemi warstwami naszej po szczególe spółeczności; — poznawszy, nie mógł nie schłostać jej energicznie, surowo. Szlachetną tę myśl jego uwydatniają dwie sztuki: Zrzędność i Przekora i Zemsta; pierwsza z nich, ograniczająca się na stosunkach ściśle międzyrodzinnych, lubo dlatego może tem jaskrawsza i tem smutniejsza, — druga, wypełniająca szersze ramy sąsiedzkie i współobywatelskie. W obu tłem głównem jest niezgoda domowa, — niezgoda tych, którzy najbardziej się kochać powinni. Z boleścią zmuszeni jesteśmy wynurzyć nadzieję, że temu przynajmniej żywiołowi komedyi, żywotnie własnego, swojskiego znaczenia nikt odmówić nie zechce. Wszakże i tu Fredro, kreśląc pewną ręką, acz ze łzą w oku, obrazy nieszczęsnego obłędu, łagodzi je tchnieniem owej miłości, która w zmiennych do zbytku formach charakteru narodowego, częstokroć z po za ciemnej i brudnej mgły namiętności, wychyla pogodne i jasne swoje oblicze.