Radost! a! stary Radost! — (każdy się odzywa) — Niezbyt to głowa tęga, lecz dusza poczciwa! Najlepszy Polak w sercu i jak taki słynie, — Lecz dziś cudzoziemczyzną oddycha jedynie: Zrzucił kontusz, pas, czapkę, przywdział modne stroje, Zmienił siebie, dom, sługi, nawet wioski swoje; Uczy się w dzień i w nocy, nie cudzych języków, Lecz tylko słów urywczych, próżnych wykrzykników; Słowem, co cudze, modne, to tylko ma w względzie. Ten, kto zna samą Polskę, źle przyjętym będzie, — Lecz kto prawi o Rzymie, Paryżu, Londynie, Radosta przyjacielem zostaje w godzinie.
W takiem właśnie kółku średniem spółecznem, mania cudzoziemczyzny nam jest niemal wyłącznie właściwą; w innych już krajach przynajmniej te czasy, gdy i tam była w modzie, od lat wielu bezpowrotnie zniknęły. Otóż w porównaniu z niemi my zacofani jesteśmy nie tylko pod względem postępów ku dobremu, lecz również pod względem złych nałogów, narowów, śmieszności: — poprawa idzie leniwie, zepsucie trwa dłużej. Od lat niewielu wprawdzie dał się i w tej sprawie uczuć jakiś zwrot ku lepszemu: — do całkowitego wyleczenia jeszcze daleko.
Wyleczenia tego w komedyi Fredry podjął się Zdzisław, dramatyczny kontrast Radosta, mający na celu wykazać, że gruntowne poznanie i zbadanie cudzych krajów bynajmniej nie uwłacza miłości własnego. W tym ostatnim punkcie zatem schodzą się z sobą zwolennik cudzoziemczyzny i obrońca swojskości. Po