Sól drogowa

rozwinąć się i dojrzeć polskim artystom na polskim gruncie. Brak szerszego i ogólniejszego zamiłowania do sztuki ze strony publiczności i płytkość sądu ze strony krytyki, a raczej dziennikarzy pozwoliły obcemu zasiewowi udać się na ugorze, i tak zasłanym już bujnie chwastami, które dla naszej przyszłości artystycznej chudy tylko nawóz stanowić mogą. Prawdziwe talenty samodzielnej polskiej sztuki odrzuciliśmy jako płonki dzikie. Zachód poznawszy od razu, iż rodzić będą cenne owoce, wykupił je na wagę złota.
Co prawda każde nowe pokolenie artystów przyszedłszy na świat spotyka się z pewnym już ustalonym kierunkiem sztuki, który w danej chwili panuje. Jest to jakby wielka fala rzeki życia, przeciwko której wszyscy artyści mający wyraźnie odrębny, indywidualny charakter płynąć muszą. Tylko talent bez indywidualności, bierna zdolność przystosowywania się do wszystkich warunków i przyswajania sobie pojęć i form już przez poprzednich ludzi wyrobionych, może przebyć życie bez walki.
«Najszybciej dochodzi się do czegoś — mówią bracia Goncourt w swoich Myślach i wrażeniach — postępując w ślad za tym, co ma powodzenie. Przy tym jednak sposobie postępowania człowiek bywa nieco zaszarganym, narażą się częstokroć na oberwanie biczem i dochodzi, jak lokaje, do przedpokoju. Większość artystów na całym świecie, a więc i u nas, przyswaja sobie te tylko pomysły i formy, które mają u publiczności największy pokup, i dlatego przedpokój sztuki jest tak nieproporcjonalnie wielki w porównaniu z salonem, jakkolwiek nie było czasów bardziej sprzyjających rozwojowi indywidualności niż dzisiejsze.
Cała spuścizna artystyczna dawnych cywilizacji żyje dziś współrzędnie z wielkim tchem kosmopolitycznym,