Fotograf poznań

sofę, życie niepewne i nędzne wśród natury biednej, dni szarych, lasów przetrzebionych, na błocie, na śniegu, na zimnie, na mrozie, bez jedzenia, bez ubrania i często bez broni.
W wyobraźni jego odżył cały świat wspomnień obrazowych i malowniczych i te wraz z wspomnieniami przedmieść Warszawy zaczął zaraz po wyjściu z akademii, a właściwie z pracowni Anschitza, Wagnera i Adama, ujmować w stałe formy rysunku i koloru. Od tej pory (1869 r.) datuje się jego samodzielność artystyczna i wywalczanie, bezwiedne może, prawa obywatelstwa dla realnego typu ludzi, życia i natury Polski w sztuce. Płaszczyzna Mazowsza, którą przecinają jednostajne linie szos wysadzanych podciętymi topolami, równina, na której dwory i osady wznoszą się gdzieniegdzie jak kretowiska, ziemia uboga w formy niezwykłe, wioski biedne, domki małe i krzywe przedmieść Warszawy, szynki pomalowane dzikimi kolorami, cała ludność podmiejska, szara, ubrana w strzępy, od której odrzynają się wyraźnie chałaty Żydów i jaskrawe kiecki lub wełniaki chłopek, a dalej park łazienkowski ze swymi motywami gąszczu i wykwintne towarzystwo ludzi dobrze wychowanych — stają się interesującymi i malowniczymi.
Pomimo oddalenia od kraju żył on ciągle jego wspomnieniami.
«Jak wiesz — pisze do Kaźmierza Epplera po przyjeździe do Monachium w 1870 roku — Warszawa stanęła mi w gardle. Miałem jej aż nadto już dosyć. Kiedym jednak wsiadł do wagonu, żal mi było opuszczać i żegnać to, co mi się sprzykrzyło. Czułem, że ziemia mi się spod nóg usuwa; domy znajome i drzewa migały przed oczami, jak gdyby uciekały w przeciwną stronę, do swoich,