Windykacja należności

cechy obydwóch malarzy szlacheckiego życia. Cechy te aż do 1863 roku istniały w całej swej pierwotnej sile w życiu szlachty, która nadawała ton.
Wprawdzie poza ilustracją cyrkową, poza manierą zalotniczą jest w Kossaku wiele trafności w charakteryzowaniu pana i sługi, konia i psa, dworu i chałupy, wilka i ptaka, a zwłaszcza ptaka, lecz szlachta ówczesna przepadała za treścią obrazów pana Juliusza, nie zaś, jakby to się na pozór zdawać mogło, za jego zaletami malarskimi. Sztuka nie wchodziła — i dziś jeszcze nie wchodzi — w zakres jej potrzeb duchowych. Co najwyżej można było tu i ówdzie znaleźć jakiś obraz Verneta lub Suchodolskiego, jakiś oryginał lub kopię, lecz wszędzie było to tylko upodobanie do konia, do bitwy z czasów Napoleona, do polowania z naganką albo z chartami. Malarz, który nie ilustrował życia szlachty, nie istniał dla niej, ponieważ jej nie bawił, nie interesował; malarstwo jako sztuka nie miało dla niej żadnego znaczenia: January Suchodolski wystarczał, a Kossak wychodził daleko poza skalę jej wymagań artystycznych.
Równie miłym, zabawnym, dostępnym dla szlachty był Kostrzewski. Karykaturalny nawet wtenczas, kiedy się stara nie być karykaturalnym, pełen humoru w podpisie i aż do znudzenia jednostajny w rysunku, Kostrzewski wprowadził do naszego malarstwa kilka typów czysto polskich. Jego szlachcic, ekonom, chłop, Żyd pomimo przesady w charakterystyce i nieudolności w formułowaniu stanowią w historii naszego malarstwa zwrot ku pilniejszej obserwacji natury. Wprawdzie jego ilustracje wsi są tylko karykaturami życia, widzianego ze strony śmiesznej i pojmowanego anegdotycznie, a jego ilustracje Warszawy są tylko karykaturami typów, obserwowanych z punktu widzenia warszawiaka, który pokpiwa z in-