Drabiny

mi Holandii, a przewyższają ich w jednym: w naturalności kompozycji, która jest, jak powiedziano wyżej, nabytkiem naszych czasów. Ponieważ jednak nie ilustrowali pojęć będących w obiegu, ponieważ sztuki nie używali jako środka do celów poza sztuką leżących, w społeczeństwie więc, w którym sztuka zaczyna dopiero kiełkować, nie zyskali takiej popularności, jaką się cieszą inni jej przedstawiciele.
Wszakże pisać powieść na tle współczesnych obyczajów, snuć dramaty psychologiczne z uczuć ludzi żywych, rozlewać po dziele całe morze dokumentów autentycznych i szczegółów subtelnych, malować charakter kraju lub miasta, które się zna i widzi co dzień, wprowadzać do obrazów figury z życia, starać się o formę osobistą, własną, nie zapożyczoną od nikogo — to uprawiać sztukę rodzajową, coś, co nie jest godnym talentu prawdziwego, coś, co nie ma szerszego znaczenia, błahostkę bez tendencji, więc bez idei!
Sztuka, aby mogła u nas zyskać sobie prawo do tego miana, musi zastępować... katedrę nauczycielską, kodeks, ambonę; nie powinna być i nie jest sama sobie celem. Społeczeństwo nasze nie szanuje w artystach ich artyzmu.
Bracia Gierymscy są pierwszymi malarzami w Polsce, których następne pokolenie szanować będzie za malarstwo.