Złączki

budzenia się nowego życia i wsiąkania do historyi nowych warstw, nie sięga do tej arystokratycznej twórczości, ale rozpoczyna odrazu od tego, co jest bliżej z życiem i nowemi jego czynnikami związane, od dramatu mieszczańskiego. Ztąd to powodzenie typowych w tym kierunku utworów jak Bewerley Surina lub Inez de Castro Houdarda de Lamotte, uprzystępniających tragiczność za pomocą łzawych i teatrajlnych efektów szerszym kołom niewykwintnej publiczności; tragedye klasyków francuzkich znalazły dobrych tłumaczów i chętnych widzów dopiero wtedy, kiedy ogół już był przygotowany do ich przyjęcia. Drugą cechą każdego nowonarodzonego teatru jest przewaga w nim zmysłów, folga, jaką kierownik dać musi oczom i uszom widza i słuchacza; to nam tłómaczy ważną rolę w repertuarze Bogusławskiego opery i melodramatu i sukces jego Izkahara, który nie jest ani trochę gorszym od innych obcych tego rodzaju utworów, przedstawiających konwencyonalnych Hiszpanów i jeszcze konwencyonalniejszych Inkasów. Epizod sejmowy z powodu komedyi Bogusławskiego Henryk VI na łowach trudny jest dziś do zrozumienia, przy chłodnem czytaniu tego utworu, opartego jak wiadomo poprostu na anegdocie z historyi angielskiej; wtedy dowodził on wielkiej drażliwości na satyrę obyczajów, choćby tylko domniemaną, a w pewnej części nieprzerobionego jeszcze na nową modłę spółeczeństwa, które z drugiej strony zapala się całe jak mina prochowa za najlżejszem dotknięciem alluzyi politycznej; wszystko to są cechy wspólnego na siebie oddziaływania młodej publiczności i młodej literatury, nadającego taki a nie inny kierunek scenie polskiej.