Ricoh poznań

baby dopiero złożyć prawdziwe dzieje teatru, wykazać jak te podróże Bogusławskiego były siejbą na różnych punktach Polski, z której później zejść miał zdrowy plon sztuki, jak w tych zapasach z cudzoziemczyzną utrwalał się na scenie język ojczysty i jak ta walka była jednym z ważnych momentów ogólnej walki na rozleglejszem polu, jak z zapatrywania się na wzory powstała sztuka a z bojaźliwych prób pióra literatura dramatyczna, słowem jak się z tego wszystkiego narodził teatr polski.
Bogusławski prawie o tem nie mówi, jak gdyby się nie domyślał roli, którą na swojem stanowisku odegrał.
"Jeden rzut oka, pisze w "Dziejach", na ogrom obowiązków w zawodzie, o którym nigdy nie myślałem, do którego (pracom jedynie literackim poświęcony) ani powołania, ani usposobienia naówczas nie miałem, wskazał mi odrazu długie i nieprzerwane pasmo zatrudnień, zgryzot i udręczeń, jakie nieszczęśliwego tego powołania są codziennym udziałem! Słuszną była moja obawa. Od tej chwili przez lat 30 nie doznałem nigdy spokojności. Różnemi nawałnościami na różne miotany strony, dopiero wtenczas, utraciwszy majątek i zdrowie, stanąłem u lądu, kiedy już między starością a grobem nic do użycia nie zostało. Ale nie pozwalały cofać się ówczasowe okoliczności."
Nie cofnął się też Bogusławski; tylko że między tem co sam o sobie mówi założyciel teatru polskiego a tem co o nim zwięźle historya na kamieniu cmentarnym wyryła, jest do zapełnienia niepojęta w dziejach naszej sztuki próżnia, której przypisać należy że stule-