Sejf ognioodporny

był doskonale artysta i wzmocnił rysy zaznaczonej przez autora przywary narodowej. Dzięki pewności siebie takich Jenialkiewiczów w życiu społecznem i politycznem popełniamy błędy i ponosimy klęski niepowetowane. Szczególniej trafnie oddał w tej roli artysta połączenie powagi i pewności siebie z lichotą miałkiej inteligencji.
Dziwna rzecz, że nie pochwycił tego tonu, grając w "Hamlecie" Polonjusza, marnego dworaka, który na starość stracił resztki sprytu i przebiegłości, zachowując jednak wysokie pojęcie o swym rozumie. Zamiast tego podkomorzy na duńskim dworze, figura płaska a jednak ciekawie i subtelnie urobiona przez poetę — zamienił się na uroczyście deklamującego majordoma. Błąd ten był wynikiem braku literackiej kultury, której pewien stopień jest niezbędny, gdy aktor, choćby bardzo znakomity, odtwarza postacie z obcych arcydzieł i epok zamierzchłych. W rolach polskich wystarczało artyście poczucie rasowe, oraz ten dar, który słusznie porównał Władysław Bogusławski w swej książce "Siły i środki naszej sceny" (Warszawa 1879 r. ) do umiejętności Cuviera, budującego z paru kości cały kształt zwierząt przedpotopowych. Nieznał Żółkowski bliżej życia wiejskiego, był domatorem, ale stykał się ze szlachtą na miejskim bruku. Z pochwyconych wrażeń i odcieni charakterystycznych, ze spojrzeń i gestów budował dedukcyjnie pełne krwi rodzimej, swoiste, polskie typy. Ale ten wielki komik niechciał grać żadnej roli moljerowskiej. Gdym go namawiał na" Chorego z urojenia*' odrzekł mi:
— Kiedy to jest to samo, mój kochany, co "Consilium facultatis", tylko długie i nudne !