Odnawialne źródła energii

scenie warszawskiej. Dosięgła ona swego zenitu. -w latach 1868 — 1876 za rządów prezesa Dyrekcji rządowej Sergjusza Muchanowa, który obok dawnycb znakomitości skupił w teatrze wszystkie pierwszorzędne siły aktorskie w Polsce.
Repertuar i literatura stanowiły wtedy podłoże dla rozwoju i chwały znakomitości aktorskich. Kierownicy-reżyserowie starali się przedewszystkiem o sztuki z wielkiemi rolami dla ulubieńców i ulubienic publiczności. W teatrze Rozmaitości widowiska bardzo często tak układano ze sztuk jednoaktowych, aby jednego wieczora mógł się ukazać wielki komik, znakomity tragik, ulubiona bohaterka lub "urocza" naiwna. Przy zacieśnionym horyzoncie życia społecznego w epoce niewoli i "narodowej nocy" sprawy teatralne nabierały niezwykłego znaczenia, podniecając opinję i górując w Warszawie ponad sprawami literatury i sztuki wogóle. Młodzież otaczała gorącą sympatją, nawet kultem znakomitych artystów. Paradyz: dzięki młodzieży grał wtedy w teatrze ważną rolę, bywał szafarzem sławy i oklasków nietylko dla artystów, ale i dla autorów. Pamiętam, jak pewnego razu. studenci na górnych sferach oponowali podczas pierwszego przedstawienia bardzo słabej sztuki oryginalnej wbrew usiłowaniom i oklaskom, koterji przyjaciół, protegujących autora.
Przed półwiekiem uświetniała scenę warszawską trójca wielkich i znakomitych aktorów: Aloizy Żółkowski, Jan Królikowski i Józef Rychter. Obserwowałem te gwiazdy w pełni dojrzałego blasku i na schyłku świetnej karjery, gdy dogasały już ich promienie.
Fenomenem, któremu równego nie spotkałem na