Aforyzmy - strona 1
" Stanisław Brzozowski   AFORYZMY "

Aforyzmy - strona 2
" I Kaleka ze zwęgloną duszą chodzę sam wśród ludzi, którzy dalej są ode mnie niż te drzewa. Nauczyłem się bać snów: przerażającym jest świat, z którego one idą; nie nagość ciała, ale nagość duszy jest straszna. Każdy człowiek ma takie chwile, w każdym człowieku..."

Aforyzmy - strona 3
" Starać się, aby ani jeden dzień nie przechodził bez wzniesienia się myślą do zasadniczych celów i zadań. Miej ciągłą obecność własnych zainteresowań. Tylko kiedy mieszkasz myślą w sobie — jesteś tchórzem. Strzec się trzeba pokusy samoukochania. Nie pisz o nikim, z kim..."

Aforyzmy - strona 4
" Nikt nie zmieni faktu, że każdy z nas jest nieustannie przeżywany, że widzi, jak płyną fale życia, wsiąkając w coś nieznanego. Czas kradnie nam nas samych; na czym oprzeć się wobec niego? Ja wiem tylko to, że jest to coś, w czym praca nasza trwa jak w krysztale. Nieskończoność..."

Aforyzmy - strona 5
" Nie znam historycznego przeznaczenia, znam tylko zadanie historii. Nie wie, czym jest praca filozoficzna ten, kto nie rozumie wysiłku stopniowego wydobywania myśli, kto nie pojmuje, że widzenie zasadnicze musi żyć latami, musi latami dążyć do wypowiedzenia, nim wyrobi sobie wreszcie..."

Aforyzmy - strona 6
" Co nie jest biografią, nie jest w ogóle. Nasza rdza, nasza rdza — krwi krople, zapomnianej, spiekłej, serdecznej. "

Aforyzmy - strona 7
" II   Dzisiaj ja, rozbity i wyrzucony poza życie człowiek, przeklinam cię jeszcze, ty roztkliwiająca dobroci polskich rodzin. Jakże nienawidziłem ja tego wszystkiego. Tej całej atmosfery relikwii i szkaplerzy, unii lubelskich i odsieczy wiedeńskich. Ja przecież dzieckiem..."

Aforyzmy - strona 8
" Czymkolwiek bądź jest rzecz sama w sobie, bułka ranna nie zawiedzie, to był także dogmat. Z jakim pańskim spokojem, z jaką poufałą dezynwolturą sądów tu klepano po ramieniu idee i ludzi. Każdy z nas ma w sobie szlachcica i sądzi, że się wykupi, gdy ukaże, jak szlachcic ten..."

Aforyzmy - strona 9
" W razie ataku na beztroskliwość, lekkomyślność, próżniactwo, wywoływano wnet krwawe i żałobne mary: widmo Rejtana strzegło progu każdej polskiej spiżarni i każdej narodowej alkowy. W imię rodziny popełnia się najwięcej podłości. Ona dostarcza największej ilości..."

Aforyzmy - strona 10
" Oddawszy się od świata szlachcic polski zaczaj się od niego gruntownie odsypiać. Saski trąd, szlacheckie parchy nie przestają nas przeżerać. Polski dorobek dziejowy, polska ukształtowana przez historię i niewolę psychika jako wystarczająca sobie całość — oto co stanowi..."

Aforyzmy - strona 11
" Polski liryczny irracjonalizm to właściwie ta sama postawa duchowa, która wypowiada się w postępowym racjonalizmie. Niewola jest zmienna jak Proteusz i analityka z wielkim mozołem bada i wykrywa jej nieskończenie wielorakie formy. Męczymy się wszyscy w Polsce: nie jest to żaden..."

Aforyzmy - strona 12
" Pracujemy w kierunku wprost przeciwnym zadaniom życia, zamieniamy romantyzm w truciznę: z niego, który usiłował stworzyć moc zdolną przetrwać bezczynność przymusową, czynimy szkołę bezsiły i bezczynu. Powiedzieć można, że dla Młodej Polski krzyż jest ucieczką przed pługiem,..."

Aforyzmy - strona 13
" Człowiek, który chciałby w Polsce walczyć z samymi tylko ideami, nie napotkałby niemal oporu: idee jako takie nie obchodzą niemal nikogo. Myślimy o sobie samych niehistorycznie i tę naszą niehistoryczność przenosimy do naszych poglądów na inne społeczeństwa. Z Zachodu..."

Aforyzmy - strona 14
" Głowy nasze są urządzone na kształt latarni magicznej, w której ktoś nieznany zmienia nieustannie obrazki. Polska staje się psychicznym zaciszem, w którym wypoczywa się po trudach europejskiej kultury; Europa broni nas od duchowej śmierci. Rysem charakterystycznym naszego umysłowego..."

Aforyzmy - strona 15
" Myśl Polski wytwarza się gdzieś poza nią lub w niej samej wprawdzie, lecz bez jej udziału. Zrozumiejmy, że uczuciowy kult tradycji jest tylko formą naszego duchowego lenistwa. Jedność narodowa była i jest dotąd zawsze dla większości żywych ludzi należących do narodu — tylko..."

Aforyzmy - strona 16
" Naród, który czci i wielbi przeszkody rozwoju, sam stanie się w końcu dla życia swego przeszkodą. Każdy okruch duszy ludzkiej jest momentem dziejów tego narodu, w którym dusza ta stworzona została. Kto się urodził i wychował w jakimś narodzie, nie zdoła już samego siebie..."

Aforyzmy - strona 17
" III Ja narodziło się z ciemnego trudu. Bóstwa dojrzałych ludzi i ich demony obcują bez ich wiedzy z dziećmi. Myślę, że uczucie głęboko wrośnięte w duszę nie zaciera się nigdy. Istnieją w nas sfery wzruszeń i uczuć, w których do zgonu pozostajemy dziećmi. Aromat..."

Aforyzmy - strona 18
" Świat przeżyć płciowych jest dziedziną, w której mają swe źródła nieraz najbardziej zasadnicze bankructwa i upadki duchowe, zdrady człowieka względem samego siebie. W duszy każdego z nas odnajdziemy zawsze coś, co jest podobne do każdego szczegółu naszego ciała. Pogarda ciała..."

Aforyzmy - strona 19
" Ciało nasze jest organem całkowitym prawdy. Ciało jest organem naszych stosunków z wszechświatem; myślą obcujemy tylko z samymi sobą. Miara, jaką ktoś mierzy swą miłość, jest miarą biologicznej jego wartości. Niewiara w miłość jest najgłębszą formą zaniku religijnych,..."

Aforyzmy - strona 20
" Poznać siebie, zobaczyć siebie można tylko ginąc. Takie tylko samozaprzeczenie jest istotne, które zrodziło się z najwyższej autoafirmacji. Człowiek na próżno obawia się snów, najstraszniejszy sen jest niczym wobec życia. Kto z nas wie, umie rozróżniać, gdy myśli naprawdę,..."

Aforyzmy - strona 21
" Siła przekonań często w tym właśnie się wyraża, że żyją one w nas wbrew niekonsekwencjom, nielogicznościom, są one tak silne w nas, że mogą ży ć tuż obok najzawziętszych nieprzyjaciół. I doprawdy trudną jest sztuką zmusić ludzi do widzenia samych siebie. Społeczna..."

Aforyzmy - strona 22
" Nie mając powagi w sobie, nie żąda się jej od innych. Kto pozwala sobie żyć fikcyjnym znaczeniem swej psychiki — sam staje się fikcją. Każda z nich, z tych sił, których kompromisowy stan nazywamy światem, działa na nas. Jednostce silnej potrzebny jest cały świat i to..."

Aforyzmy - strona 23
" Nienawidzi tylko ten, kto czuje, że nigdy już nie uczyni niebyłym, nie istniejącym tego, co się stało. Bardzo często surowość intelektualna i niezbłagana logika są tylko formami zewnętrznymi głębokiej, nieuświadomionej złości. Nieustraszone okrucieństwo samopotępień i..."

Aforyzmy - strona 24
" Poprzestać na odczuciu znaczy to wyznawać swą niemoc. Rozpacz jest rzeczą łatwiejszą niż spokojne i zimne spojrzenie na rzeczy tak jak one są. Rozpacz łatwiejsza i płytsza jest od walki. Negacja bywa bardzo dogodną formą próżniactwa. Idealizowanie klęski, rozbicia, wszystkich..."

Aforyzmy - strona 25
" Gdy spotkasz nawet własną padlinę na drodze i zimne niebo powie ci: na próżno — cuchnie już! — nie trać odwagi; to ginie może serce wczorajsze. Obcowanie z globem i jego przestrzeniami uczy rozumu i logiki w szacowaniu stosunków ludzkich. Komu świat jest trumną, ten snadź jest..."

Aforyzmy - strona 26
" IV Względność nasza jest naszym absolutem. Każda chwila naszego życia rodzi skutki rozrastające się w nieskończoność. Każdy człowiek jest miejscem, w którym świat siebie sądzi. Kto sądzi, że siebie tylko kaleczy, świat cały zubaża. Każdy moment, który nie wznosi nas..."

Aforyzmy - strona 27
" Kto chce być samoistnym, ten wie, że sam poniesie następstwa każdego swojego zaniedbania. Każdy okruch żywiołu, bezwiedności przezwyciężonej jest zwycięstwem. Kto nie troszczy się o zagadnienie budowania, ten idzie sam na budulec, na wapno i spój, ale zaiste nie wie, co z niego..."

Aforyzmy - strona 28
" Nieprawdą jest, że człowiek, który swoje ja, całe jego dziedziny depce, żyje moralnie: upośledzając siebie, upośledza cały świat. Zbrodnia i grzech lepsze są niż kłamstwo duszy, lepsze, jeżeli zbudzi się z nich życie, trwalsze są, jeżeli choć zbrodnię swą tragiczniej..."

Aforyzmy - strona 29
" Kto nie dźwiga, przygniata, kto nie wyzwala, grzebie. Czyn nasz jest właściwie promieniowaniem: wysyłamy światło i nie widzimy go. Wola nasza nie włada kierunkiem promienia, nie znany jest nam bowiem współczynnik przełamania. Harmonia czynów trudniejsza jest do ustalenia niż..."

Aforyzmy - strona 30
" Swoboda na czyimkolwiek ograniczeniu oparta jest zależnością. I przywilej jest skrępowaniem. Swobodnym jest tylko ten, kto wystarcza sobie. Pełna, konkretna, żywa psychika ludzka jest zawsze jedyną naszą wieścią o życiu, naszym objawieniem. To jest zawsze nie tylko najpełniejsza,..."

Aforyzmy - strona 31
" Nie należy mieć litości — trzeba być brutalnym w prawdomówności. Etyka litości jest właściwie sceptycyzmem etycznymi jest aktem zwątpienia o celach i wartości życia, działalności i tworzenia. Światopogląd litości jest łagodną formą nihilizmu. Moralista jest..."

Aforyzmy - strona 32
" Neguje się zakresy życia, na które nie umie się wywrzeć żadnego wpływu. Zrzeczenie się odpowiedzialności na korzyść jakiegoś coś, jakiegoś nieopanowanego przez nas prawa — byłoby tworzeniem własnej klęski. Swoboda jest zawsze swobodą nad czymś; być swobodnym od czegoś,..."

Aforyzmy - strona 33
" Gdy chcę zważyć wartość mojej maksymy — mam zbadać, czy świat mógłby istnieć, gdyby ona była w nim prawem. Prawo jest sposobem konkretnym myśli o ludziach poza nami, nie naruszającym ich niezależności. Na związku z pracą opiera się wyłącznie różnica pomiędzy prawdą a..."

Aforyzmy - strona 34
" To jest zwycięstwo jedyne: kształtować przyszłość. Prawda niedopełniona prowadzi do utraty świadomości prawdy samej. Sprawę prawdy może czynić tylko ten, kto ma ją w sobie. Każda sprawa musi być sprawą tego właśnie człowieka, który ją czyni. Nie dość jest rozpiąć..."

Aforyzmy - strona 35
" Póki jeden choćby człowiek w sobie nie dokonał odrodzenia wewnętrznego, w całej ludzkości odrodzenie to jest niezupełne. W jaki sposób my, którzy jesteśmy sami dla siebie jedynym organem, możemy uczynić z samych siebie organ prawdy? Kto nie wierzy w ludzkość, niech milczy...."

Aforyzmy - strona 36
" V Ludziom powinno się rozbudzać tylko problemy. Krytykiem jest ten, kto mękę swego pokolenia przeżywa świadomie. Krytyka jest analizą naszego oddychalnego powietrza. Wykrywa ona genezę jego pierwiastków i ich wartość. Praca krytyka współczesności ma pewne powinowactwa z tą,..."

Aforyzmy - strona 37
" Krytyk nie powinien nigdy pisać teodycei. Powinien kochać właśnie dramatyczność życia, w którym nie można kochać ani nienawidzieć, ani zachwycać się, ani potępiać, nie narażając się na niebezpieczeństwa wewnętrzne. Krytyk daje zawsze silnie udramatyzowane starcie własnej..."

Aforyzmy - strona 38
" Krytyka nasza bywa nieraz subtelna aż do ślepoty. Sam na sam z wiecznością bez życiowych osłon obcują tylko polscy krytycy, którzy posługują się twarzą Jehowy zamiast zwykłego lusterka do golenia. Nie przewidział wieszcz, że najgorszymi spośród zjadaczów chleba są..."

Aforyzmy - strona 39
" Zdolność do życia rozstrzyga ostatecznie: tej zaś nie dają jeszcze zwycięstwa polemiczne ani też nie odejmują jej porażki. Rozumie się i ocenia tylko to, co było etapem naszej własnej pracy. Nie dość jest wiedzieć, że ktoś w jakąś prawdę wierzył, nie dość jest nawet..."

Aforyzmy - strona 40
" Krzywdę wyrządza się duchowi w pełni życia, gdy się najwyższy choćby szczyt przez niego osiągnięty za coś innego uważa niż za fazę. Prawdą twórcy jest zawsze to, jak sam siebie utrzymywał i stwarzał, nie zaś jak siebie oglądał i posiadał. Praca umysłowa wymaga pogodnego..."

Aforyzmy - strona 41
" „Spirytualizm" polskiej literatury polega na niechęci widzenia. Kraj wieczności i kraj rzeczywistości? Powiedzmy raczej: kraj frazesu i kraj badania, kraj nieuctwa i kraj prawdy mozolnie poznawanej. Literatura polska jest dziś wielkim uczuciowym kłamstwem, chociaż jest szczera. Polska..."

Aforyzmy - strona 42
" Każdy polski pisarz ma w samym sobie jakiegoś nieuchwytnego cenzora. Milczenie talentów wymowniejszym bywa niż ich najwymowniejsza działalność. Są książki, które wydają mi się dziełem złośliwej chęci pomszczenia się. Są pisarze, których można by nawet ukrzyżować, nie..."

Aforyzmy - strona 43
" Nad życiem umysłowym, oderwanym od dziejowej pracy, panować zaczyna wszechwładnie erotyka — nie jako namiętność, ale jako pewien gatunek seksualnej ambicji. Fagocyty są idealistami, potrzebne im jest przekonanie, że stwarzają świat, który trawią. Samobójstwo duchowe leży na..."

Aforyzmy - strona 44
" I Dostojewski mówi to z całą męską stanowczością: ja chcę, aby Rosja żyła, świat bez Rosji to dla mnie pustynia, grób, nie mógłbym żyć w takim świecie. Zachodnioeuropejskie stosunki literackie nie są lepsze, są tylko bardziej wyrafinowane. Literat polski instynktem czuje,..."

Aforyzmy - strona 45
" Sądzę, że właściwie tych tylko ludzi twórcami nazwać się godzi, którzy są w stanie ukazać coś, co oni widzą, a w stosunku do czego wszyscy inni są ślepi. Literatura w ogóle jest to luksus, jeśli się wierzy w politykę, ale literatura subtelnie, dokładnie, z miłością znana..."

Aforyzmy - strona 46
" Linie architektoniczne muszą być wybrane tak, aby przedmiotu nie wiązały, ale jednocześnie muszą być przejrzyste. Zagadnienie formy jest w gruncie rzeczy zagadnieniem praktycznej psychologii zbiorowej. Każdy początek dziejowy jest zawsze pogwałceniem smaku, żadna z ustalonych form..."

Aforyzmy - strona 47
" Więc w każdym razie nie „wiejski lud". Albo tak, lecz dla tych, co umieją myśleć sytuacyjnie z niego, nie „dla niego". Klasa robotnicza nie zdobędzie się na swoją poezję, póki czynić ją będą wykonawczynią jakiejś teologii. Pomazańcy pańscy nie śmieją się, są oni..."

Aforyzmy - strona 48
" Jest w rzeźbie wielka mądrość: że człowiek może liczyć tylko na to, czemu sam zdoła nadać postać swego życia. Homerycki świat jest to świat, którego ewangelia zlała się z plastycznym istnieniem. Cisza dowiaduje się o sobie dopiero wśród zgiełku. Sama przez się jest zbyt..."

Aforyzmy - strona 49
" Humor przełamuje platonizm wartości, a zachowuje jej moc zespalającą, zespala ona sam wysiłek, nie zaś jakiś przepisany rezultat. Tragizm jest zaprzeczeniem indywidualności osiągniętym poprzez jej spotęgowanie najwyższe. W każdej tragedii jest tchnienie otchłani. Jest tylko..."

Aforyzmy - strona 50
" VI   Zaiste trzeba umieć czytać filozofów i szczególniej między tekstem czytać, jeśli chce się z nich wyczytać ich prawdy. Dialog Platona zrodziła kultura czasów, gdy o filozofii rozmawiano na rynkach, gdy była ona sprawą społeczną, a nawet towarzyską, gdy była..."

Aforyzmy - strona 51
" Machiavelli to zrozumienie, że prawdziwym czynem politycznym jest nie zamierzenie, ale skutek wykonanego przez nas zamierzenia. Carducci ma słuszność: niebo Galileusza to rozszerzenie na świat cały polityki Machia-vellego, gdy zabrakło jej miejsca na ziemi. Nieraz już myślałem, że..."

Aforyzmy - strona 52
" Logika racjonalistyczna jest apelem do gotowego świata: trzeba tylko dowieść, że ma się wobec niego rację. Ze świata stworzonego przez Spinozę nie było nawrotu do samego Spinozy. Intelektualizm narodził się z psychiki zindywidualizowanych rozpojedynczonych rozbitków historii: z..."

Aforyzmy - strona 53
" Racjonalista wtedy dopiero czuje, że zwycięstwo jego jest zupełne, gdy już całkowicie nie rozumie, w jaki sposób myśli jego przeciwnik. Wyzwolenie się od racjonalistycznego dogmatyzmu jest właściwie tylko przyjęciem odpowiedzialności za jego trwanie. Niezręczne, zawikłane okresy..."

Aforyzmy - strona 54
" I rewolucja francuska, i Kant są aktami pryncypialnego wyzwolenia ludzkości. W maksymie etycznej Kanta, że człowiek człowiekowi może być tylko celem, leży podwalina metodologii nauk społecznych. Schopenhauer powinien był gardzić muzyką jako pociechą. Nicość, zaprzeczenie życia..."

Aforyzmy - strona 55
" Feuerbach kochał konkretnego człowieka, konkretne życie ludzkie, lecz miłością abstrakcyjną. Romantyzm to bunt kwiatu przeciwko swoim korzeniom. Stan świadomości i kultury romantycznej polegał na tym, by zaprzeczać wartości tym samym formom działalności, mocą których istniały..."

Aforyzmy - strona 56
" Romantyk żąda od miłości i przyjaźni, by dokonały one dla niego i w nim czegoś, co właściwie powinno być dokonane przez niego samego, stanowić podstawę samych tych uczuć. Przyjaciel romantyczny to nie jest człowiek, jak inni, to jest nasza podstawa, uzasadnienie. Romantyk..."

Aforyzmy - strona 57
" Herbert Spencer nie był daleki od Byrona, jak myślał. Plechanow nie jest całkiem obcy Pieczorynowi. Oddychamy i żyjemy wynikami twórczości romantyków i naukowa koncepcja świata jest bezwzględnie wytworem uczuciowości romantycznej. Zimna rzeczywistość to byt społeczny stwarzany..."

Aforyzmy - strona 58
" Marks myślał i czuł zawsze wszystko jako przedmiot własnej świadomej woli; miał on umysł, czy może duszę tak zbudowaną, że gdy chciał zrozumieć świat, myślał o tym, w jakich warunkach jego myśl i wola mogłyby nim zawładnąć. Marks mówił o sobie, że postawił na nogi..."

Aforyzmy - strona 59
" Marks sformułował postulaty utajone w samej istocie, w samej logice wewnętrznej filozofii i myśli europejskiej, ale utożsamił logikę tego sformułowania z logiką samej rzeczywistości, która ma tu być stworzona. U Marksa ludzie w żyłach mają nie krew, lecz ogień i spiż..."

Aforyzmy - strona 60
" Podobnie jak Vico, tak i Nietzsche przeżywa w miniaturze treść swojej filozofii. Vico w ramkach klasycyzmu przeżywa myśl rdzennie nowoczesną. Nietzsche w ramkach najbardziej ciasnego pozornie subiektywizmu przezywa treść najbardziej obiektywną, przeżywa filozofię, będącą..."

Aforyzmy - strona 61
" Poza każdym logikiem kryje się sentymentalista. Amorficzne nagromadzenie na jednej płaszczyźnie abstrakcyjnej myśli ludzkiej pojęć i wartości wyrwanych z życia różnych epok i narodów jest jedną z najzjadliwszych form oświeconego barbarzyństwa. Pewna mieszanina idylli socjalizmu..."

Aforyzmy - strona 62
" Och, gdybyśmy się nauczyli mniej cenić w człowieku to, iż jest synem pewnej epoki, a za jedyny sprawdzian jego wielkości uważali, w jakim stopniu i mierze był on świadomym synem wieczności. Mniejsza o to, jaką filozofią posługujemy się w swych argumentacjach. Rzeczą ważną i..."

Aforyzmy - strona 63
" VII Wszystko, co było kiedykolwiek bądź dziejami, jest naszą sprawą. Niepodobna wyskoczyć z wątku snutego przez czas. Rodzimy się zawsze tym, czym uczyniła nas przeszłość. Każda dusza urobiona jest przez wieki i chce czy nie chce wieki tworzy. Tam tylko są ruiny, gdzie gmachy..."

Aforyzmy - strona 64
" Konkretna, obyczajowo-historyczna rzeczywistość ludzka jest podstawą ostateczną wszystkich umysłowych tworów. Platonizm historyczny był wytworem realnego podporządkowania jednostek czemuś obcemu. Dogmatyczny historyzm stal się niebezpieczeństwem dla samej historii. Stwarzamy..."

Aforyzmy - strona 65
" Historia jest zbiorową, solidarną sprawą — nie tylko siebie przeżywamy — przeżywamy nieustannie innych. Determinizm stworzony jest przez nas samych. Historia była i jest procesem wytwarzanym przez człowieka, lecz nie pojętym i nie opanowanym przez niego. Oszczędzilibyśmy sobie..."

Aforyzmy - strona 66
" Treść historycznego zadania, jeżeli ma być dokonane, musi stać się treścią życia tych ludzi, którzy pragną być świadomymi pracownikami historii. Dążenie historyczne staje się niepowstrzymane, kiedy staje się naturą jednostek, prawem ich żywiołowego rozwoju. Przyszłość to..."

Aforyzmy - strona 67
" Materializm dziejowy przepaja świadomością całą przeszłość historyczną i jej wynik: gniotący nas świat. Materializm dziejowy wskazuje, że ludzkość pozawiązywała sama te węzły, nad rozwiązaniem których się trudzi. Umiemy myśleć w kategoriach materializmu dziejowego o..."

Aforyzmy - strona 68
" Niesłychanie ważną jest rzeczą, byśmy zrozumieli, że to, co ukazuje się nam jako ograniczoność dziejowej epoki, było właściwie jedyną treścią myśli tej epoki, jedyną rzeczywistością tej myśli, nią samą. W każdym historycznym wpływie istnieje zawsze ten pierwiastek:..."

Aforyzmy - strona 69
" Świat, o którym mówi nam społeczeństwo, jest światem stworzonym przez życie: wszystko, co może być nazwane, określone, należy już do tego świata. Nie społeczeństwo jest wynikiem jakiegoś pozaludzkiego świata, lecz przeciwnie, wyobrażenie o pozaludzkim świecie jest zawsze..."

Aforyzmy - strona 70
" Dużo tchórzostwa jest w tej odwadze i dużo dogmatu w tym bezdogmacie, niewiara w jutro jest najlepszą z wiar dla tych, dla których dzisiaj ma być dniem ostatnim. Gdzie nie ma już walki, pasowania się, wysiłku, natężenia woli, myśli, mięśni — tam istotnie jasne już i skończone..."

Aforyzmy - strona 71
" Socjalizm nie jest tylko kwestią siły: jest on powstawaniem, rodzeniem się prawa. Żadne zwycięstwo nie oparte na świadomości mas nie jest ostatecznym ani pewnym. Rewolucje są momentami, w których społeczeństwa zapoznają się ze swoją istotną strukturą. Bezgranicznie społecznym..."

Aforyzmy - strona 72
" Świadomość kulturalna nie może przemóc widma gotowego świata, żyje ona nieustannie złudzeniem, że w jej wnętrzu dokonywa się przeistoczenie rzeczywistości. Każda epoka upadku jest zarazem epoką współistnienia obok siebie, nawet w jednej duszy, stylów, wiar, mniemań. Klątwa..."

Aforyzmy - strona 73
" Obca kultura jest zawsze dla nas światem wyzwolenia duchowego, oderwania się od życia, i dlatego ukazuje się ona nam w innym zupełnie świetle niż nasza własna. Idealizm na cudzym gruncie łatwą jest rzeczą: tam ukazują się nam zawsze postulaty, nigdy ciężar ich urzeczywistnienia...."

Aforyzmy - strona 74
" Psychologia historyczna inteligencji rosyjskiej jest jedną z głębszych racji istnienia caryzmu. Kultury ukazują nam się jako wystarczające sobie całości wtedy tylko, gdy zostały już stworzone. Wielkie kataklizmy przyrody, niszczące w mgnieniu oka pracę wielu pokoleń mrowia..."

Aforyzmy - strona 75
" Trzeba wiedzieć, że wielkie sprawy są w grze: to cały wiek XIX zmienia swe znaczenie, przeistacza się, wyrasta w coś nowego. Kultura jest to zawsze przekształcenie typu człowieka przez człowieka. Przewrót musi się dokonać w momencie, kiedy jesteśmy najmniej przygotowani do jego..."

Aforyzmy - strona 76
" VIII To, co ma być stworzone, dowiedzione być nie może: zrywa bowiem zamknięte koło tożsamości. Nasza rzekomo naukowa wyobraźnia sama już jest wyrazem rozstroju społecznego w naszej duszy. Nasza logika, nasza teoria myśli i kultury jest wciąż jeszcze oparta na potężnych i..."

Aforyzmy - strona 77
" Być może z biegiem czasu uznana zostanie „filozofia", synteza naukowa, za rodzaj twórczości literackiej, w którym nasz czas stworzył rzeczy najciekawsze i najcharakterystyczniejsze. Naukowość jest pewnym rodzajem romantycznej rezygnacji, ale nie prowadzi nas ona nigdzie poza ogólne..."

Aforyzmy - strona 78
" Profesorowie teorii poznania wszystkich kierunków przezwyciężeni są przez każdy tramwaj elektryczny, w jakim jadą. Nic łatwiejszego, jak wywołać wrażenie realizmu czy empiryzmu, potrzeba dlatego zająć tylko stanowisko zajmowane przez przeciętną większość. Niemieccy..."

Aforyzmy - strona 79
" Rzeczywistość ujęta w ramy i prawa naukowego poznania jest sumą rozwiązanych przez ludzkość zadań. Władza pojęciowa nad rzeczywistością jest odbiciem władzy fizycznej nad nią. Przęsła logiczne w ten tylko sposób się ustalają: przęsła logiczne są pomostami narzucanymi..."

Aforyzmy - strona 80
" Aby wierzyć w konieczność naukową, człowiek musi wierzyć w moc własną ustanawiającą tę konieczność. Myśl nie pozostająca w żadnym stosunku z ręką jest czczym mamidłem. Nasza logika i nasz intelektualizm muszą odradzać się z bezrozumu i przezeń być nieustannie tworzone,..."

Aforyzmy - strona 81
" Całe zagadnienie teorii poznania zawarte jest w tym pytaniu: w jaki sposób określenia psychiki mogą prowadzić do wyników ostających się poza granicami tej psychiki w świecie? Prawda jest wyrazem rzeczywistości o tyle tylko, o ile człowiek może nagiąć świat do zamierzonego skutku...."

Aforyzmy - strona 82
" To, co ja jakieś uważa za swój świat, jest zakresem działania, jaki przyswoiło sobie. Myślimy całym ciałem, myślimy rodziną, dobrobytem, całym istnieniem swoim; kto jest związany istnieniem swym ze społeczeństwem, prędzej czy później uświęci, uprawni ten związek w miarę..."

Aforyzmy - strona 83
" Bezsilna, nieudolna nasza psychika ukazuje się nam jako zapoznana siła przyrody. Socjologia to organ myślenia o życiu dziejowym w kategoriach dziejowej niezdolności. Myślimy zawsze jako społeczeństwo za pomocą organów wytworzonych przez przeszłość, i aby myśleć krytycznie,..."

Aforyzmy - strona 84
" Plecy chore, nie wyprostowujące się przez całe życie, nogi, które powykrzywiały się pod brzemieniem ciężarów, ręce pełne odcisków stwarzają także własny światopogląd. Badajcie, co działo się z ciałem ludzkim w ciągu historii — a poznacie, czym musi być rozum. Cokolwiek..."

Aforyzmy - strona 85
" Jako logiczna całość przedstawia się życie wyłącznie, gdy czujemy się w posiadaniu życia tak lub inaczej zabezpieczonego. Swoboda myśli przy skrępowaniu pracy staje się swobodą paradoksu. Nie to siejesz, co myślisz, lecz to, co wyrasta. Cokolwiek bądź możemy powiedzieć o..."

Aforyzmy - strona 86
" Niezmienność musi zawierać w sobie logiczną możliwość zmiany. Nauka jest tylko pewną postacią sumiennego życia. Myślenie filozoficzne ma to do siebie, że powinno być nieustannie dialogiem między myślami. Filozofia rodzi się, gdy gmach kultury jest już faktycznie ukończony...."

Aforyzmy - strona 87
" IX   Stary Proteusz-byt przybrał jednak dzisiaj tylko nowe formy. Bezmiar jest wiecznie obecny w każdym słowie, w każdym tchnieniu człowieka. Poza sobą i ponad sobą ludzkość otacza mrok i próżnia. Kłamstwem jest sprzymierzona z człowiekiem natura; marą jest i zwierza..."

Aforyzmy - strona 88
" Cały bezmiar pracy, dążenia, zawieszony jest nad próżnią na własnej swej, nigdy nie gotowej woli. Każda nasza chwila jest przeciwstawieniem się głębinie. Człowiek nie jest dalszym ciągiem ewolucji, lecz przeciwnie, zerwaniem wątku, przeciwstawieniem się mu. Ten twardy glob nie..."

Aforyzmy - strona 89
" Przyroda jest najogólniejszą treścią rzeczywistych i możliwych wypowiedzi. Te same Unie, które zakreślają granice stworzonego świata, są granicami także, poza którymi huczy bezmiar niewypowiedzianego. To, co uważamy za wyraz żywiołu poza nami, jest w gruncie rzeczy żywiołem w..."

Aforyzmy - strona 90
" Dogmatyczne zrzeczenie się steru własnych losów przez ludzkość na rzecz przyrody jest rzeczą niemożliwą. Mechanizm przyrody jest nieokreślony. Przyroda jako taka nie działa nigdy na człowieka bezpośrednio, lecz zawsze poprzez pryzmat pewnego ustroju społecznego, i sposób jej..."

Aforyzmy - strona 91
" Pod pseudonimami wszystkich bogów występował zawsze ślepy cyklop — człowiek pracujący. Praca jest tym językiem, na który odpowiada przyroda. Gmach posłusznej myśli przyrody zbudowany jest na kościach pracy. Myśli jest ciężko w świecie, bo świat nie był przygotowany na myśl..."

Aforyzmy - strona 92
" Dzisiejszy stan ludzkości jest najgłębszym dziełem metafizycznym człowieka, najgłębszą rzeczywistością i przede wszystkim rzeczywistością. Społeczne życie nasze jest pierwotną, pierwszą, jedyną, bezpośrednio daną nam rzeczywistością, wszystko inne jest już jej wynikiem...."

Aforyzmy - strona 93
" Rzeczywistość człowieka jest względna, niegotowa, nieskończona, nie ma żadnej gotowej, skończonej, zamkniętej rzeczywistości. Przeznaczenie nasze ma dla nas zawsze kształt ludzki. Ze wszystkich snów ludzkości niedosiężnym i bezwzględnie kłamnym jest tylko sen o śmierci...."

Aforyzmy - strona 94
" Raz jeszcze: przyjmuję świat, w którym jedynie zużywając niepowrotnie swoje własne przemijanie, zapewniamy sobie warunki przemijania przyszłego. Na piasku ruchomym chwil trzeba stawiać gmach wieczności. "